حق حبس چیست و چه قوانینی دارد؟

در ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی آمده است که اگر مهریه زن حال باشد، او می‌تواند تا وقتی که مهریه به او پرداخت نشده، از انجام وظایف خود در مورد شوهر اجتناب کند و این امتناع او را از دریافت نفقه محروم نخواهد کرد. به عبارت دیگر، در عقود معوض که دو طرف باید تعهدی را در قبال هم ایفا کنند،  می‌توانند تا ایفای تعهد طرف مقابل، از انجام تعهد خود امتناع کنند. به این حق که به واسطه قانون مدنی به آن‌ها اعطا شده، حق حبس گفته می‌شود.

حق حبس یک نوع ضمانت اجرای تعهدات متقابل در عقود معوض است. این حق در نظام‌های حقوقی مختلف پیش‌بینی شده است.

برای مثال بر طبق کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا اگر بر اساس قرارداد خریدار حق داشته باشد که کالا را قبل از پرداخت پول بررسی کند، می‌تواند تا زمانی که به او اجازه انجام وارسی داده نشده، از پرداخت ثمن امتناع کند.

در قانون ایران نیز به حق حبس اشاره شده و در موارد متعدد به کار رفته است.

برای مثال در ماده ۳۷۱ قانون تجارت یا در ماده ۱۰۸۵ قانون مدنی به این حق اشاره شده است. در قانون به جای اصطلاح حق حبس، از عبارت‌هایی مانند حق خودداری از تسلیم مبیع یا ثمن، حق امتناع از ایفای وظایف زناشویی و غیره نیز استفاده شده است.

برای اینکه حق حبس محقق شود، باید تعهدات حال باشند و برای آن‌ها موعد تعیین نشده باشد. تعهدات طرفین باید هم‌زمان باشد و هیچ یک موجل نباشد و یا اگر موجل است، هردو تعهد اجل یکسان داشته باشد. اگر این موعد مقرر یکی نباشد، حق حبس برای طرفی که موعد تعهد او دورتر است ایجاد می‌شود.

اگر عقد فسخ شود در خصوص پس دادن هر یک از عوضین به طرف مقابل، حق فسخ ایجاد نمی‌شود. اما اگر عقد با اقاله از بین رود، در بازگرداندن عوضین حق حبس ایجاد می‌شود. زیرا اقاله نوعی عقد است و عوضین در این عقد باید جابه‌جا شود و درنتیجه حق حبس در اقاله قابل تصور است.

حق حبس زن با اعسار مرد از بین نمی‌رود زیرا به هر صورت عدم توانایی مرد در پرداخت مهریه، حق دریافت مهریه و حق حبس را از زن سلب نمی‌کند.

در همین راستا اگر با درخواست زوج و با دادخواست اعسار او، دادگاه مهریه را قسط بندی کند یا مهلت عادله دهد، باز هم مهر موجل نخواهد شد و در نتیجه حق حبس زن ساقط نمی‌شود.

لازم به ذکر است که اگر زنی با اطلاع نسبت به عدم توانایی مالی زوج به عقد او درآید، نمی‌تواند از حق حبس استفاده کند و یا تقاضای بطلان عقد را بنماید و اگر بعد از عقد از اجرای وظایف زناشویی خود به اعتبار اجرای حق حبس امتناع نماید، ناشزه شناخته خواهد شد.

در این مقاله به بررسی موضوع حق حبس پرداختیم و با شرایط آن آشنا شدیم. در صورتیکه در خصوص حق حبس و نحوه اجرای آن سوالی دارید، می‌توانید از وکلای پایه یک دادگستری ما در موسسه سفیر صلح مشاوره حقوقی بگیرید.